Dạo gần đây người viết nhận được khá nhiều câu hỏi liên quan đến câu hỏi liệu cha mẹ ở lậu, sinh con trong nước Úc có thể xin quốc tịch cho bé hay không. Đây không phải là một quy định mới, nhưng có vẻ như không phải ai cũng đã biết, nhất là trong cộng đồng người Việt ở Úc.

Điều 12(1)(a) của luật quốc tịch Úc quy định rằng con của thường trú nhân hoặc công dân Úc sinh ra ở trong nước Úc thì sẽ lập tức trở thành công dân Úc.

Điều 12(1)(b) quy định rằng mọi trẻ em sinh ra ở Úc sẽ trở thành công dân Úc nếu đứa trẻ ấy thường trú ở Úc trong 10 năm đầu đời của mình.

Câu hỏi mà người viết thường xuyên nhận được là: vậy nếu đứa trẻ là con của người ở lậu thì có lấy được quốc tịch sau 10 năm ở Úc hay không?

Câu trả lời là được. Luật quốc tịch hiện tại không quy định trẻ phải có visa nào đó mới lấy được quốc tịch. Thay vào đó, trẻ chỉ cần thường trú ở Úc trong 10 năm đầu đời mà thôi.

Thế nào là thường trú ở Úc trong 10 năm đầu đời?
--------------------------------------------------

Điều 3 của luật quốc tịch có đưa ra định nghĩa về việc thường trú ở một quốc gia.

Đầu tiên, đứa trẻ ấy phải có một “tổ ấm” (home) ở quốc gia đó. Theo diễn dịch rộng hơn của người viết, đứa bé ấy phải có chỗ ở tương đối ổn định (thay vì vô gia cư – homeless) và đứa trẻ ấy coi nước Úc là nhà của mình.

Lấy ví dụ như con của một nhân viên lãnh sự quán nào đó sinh ra và lớn lên ở nước Úc, nhưng quê nhà thực sự của đứa trẻ ấy rõ ràng là quốc gia gốc của nhân viên lãnh sự ấy, vậy nên trong trường hợp này đứa bé dù có giành trọn 10 năm đầu đời ở Úc cũng không tính là thường trú ở Úc.

Một yêu cầu khác quy định ở điều 3 luật quốc tịch về việc thường trú ở Úc là tính luôn cả các quãng thời gian gián đoạn tạm thời khi đứa bé ấy vắng mặt khỏi Úc. Hiện không có quy định rõ ràng về quãng thời gian gián đoạn này tối đa là bao lâu: 1 năm, 2 năm hay 5 năm hay lâu hơn thế nữa? Theo cách hiểu của người viết, quy định này sẽ áp dụng theo từng trường hợp cụ thể.

Nếu trẻ có vấn đề về sức khoẻ thì thế nào?
------------------------------------------

Gần đây, một đại diện di trú đăng trên diễn đàn của cộng đồng đại diện di trú câu hỏi rằng nếu một đứa trẻ sinh ra ở Úc – nay đã 10 tuổi và bị autism thì có vào quốc tịch được không?

Cũng như con của thường trú nhân / công dân Úc sinh ra tại Úc, đứa trẻ sinh ra ở Úc và thường trú ở Úc trong 10 năm đầu đời của mình sẽ trở thành công dân Úc dù cho trẻ có gặp vấn đề về sức khoẻ.

Nói một cách khác, không có bất cứ yêu cầu sức khoẻ nào đối với trẻ sinh ra ở Úc để có thể lấy quốc tịch Úc.

Một hành trình gian nan, không đáng khích lệ
---------------------------------------------

Đọc những dòng này, chắc sẽ có người trách người viết cổ xuý người Việt mình ở lậu. Kỳ thực nếu ai đó chưa ở vào vị trí này, người viết khuyên các anh chị cân nhắc kỹ trước khi chọn đi con đường gian nan và rủi ro này.

Gian nan là vì con cái của Anh Chị sẽ khó mà đi học, chủng ngừa và sinh hoạt như các bạn bè của cháu trong 10 năm đầu đời. Gian nan nữa là sau khi lấy quốc tịch cho bé, việc triển khai hồ sơ con cái lãnh cha mẹ cũng không phải là dễ dàng.

Rủi ro là vì những quy định nói trên có thể thay đổi trong tương lai. Sẽ không gì tai hoạ hơn là mình đã bỏ ra quá nhiều trong ngần ấy năm nhưng khi chưa kịp gặt hái thành quả thì nước Úc lại đổi luật.

Mục đích duy nhất của người viết khi viết lên những dòng này là phòng khi ai đó có con sinh ra trong nước Úc và đã 10 tuổi, họ sẽ biết là có thể xin quốc tịch cho bé.
​
Trong trường hợp khách hàng dưới đây của người viết, họ đã biết muộn 4 năm, nên lẽ ra cháu có thể lấy quốc tịch từ 2018, cháu vẫn phải sống như một người ở lậu trong 4 năm qua, mặc dù đúng ra cháu đã có thể được hưởng những quyền lợi của một công dân Úc từ 4 năm trước.