Biết đủ để hạnh phúc

​Ngày còn nhỏ, Ba tôi có lần giảng cho anh em chúng tôi về hạnh phúc trong cuộc sống. Ba tôi nói nếu hạnh phúc là chiếc áo đắt tiền, thì khi không có áo ấy, có phải ta không thể hạnh phúc? Nếu hạnh phúc là bữa ăn sang trọng, thì lúc chỉ có cơm canh đạm bạc, làm sao ta có thể sống vui?

Hạnh phúc càng đòi hỏi vật chất thì nó sẽ càng mong manh. Ngược lại, hạnh phúc càng đơn sơ, thì nó lại càng bền vững. Lối sống càng đơn giản, người ta càng dễ an yên, như câu nói: an bần thì lạc đạo.

Khi ra đời, tôi nhận rõ rằng chạy theo vật chất là một hành trình không có điểm dừng. Người đi ô tô sẽ thòm thèm Rolls-Royce, kẻ có Rolls-Royce lại mong máy bay riêng. Người sở hữu máy bay riêng vẫn khao khát có phi thuyền để bay vào vũ trụ. Hành trình ấy cứ thế kéo dài mãi, càng đi càng mệt, càng theo đuổi càng không bao giờ tới đích.

Tôi từng nghe một doanh nhân nói: "Ai hài lòng với thực tại sẽ chết ngay tại chỗ." Có lẽ, trong một số hoàn cảnh, câu này đúng. Nhưng nếu nghĩ kỹ hơn, một người không bao giờ biết hài lòng liệu sẽ ra sao? Có lẽ, người ấy sẽ phải chết trên một con đường nào đó, mãi mãi không bao giờ tới đích.

Lối sống tích cực không phải là buông thả trong an phận, cũng không phải là chạy mãi theo những tham vọng bất tận. Sống là phải biết đặt cho mình một động lực vừa đủ để tiến lên, nhưng không quên tận hưởng từng tháng ngày. Bởi rốt cuộc, hạnh phúc nằm ở chính hành trình, không phải ở đích đến.

Cản lực lớn nhất của lối sống biết đủ không phải lúc nào cũng đến từ bên trong mà có khi là trách nhiệm của ta với bên ngoài. Là con cái, ta phải nghĩ đến nhu cầu cha mẹ. Lập gia đình, ta không được quên nhu cầu của vợ chồng mình. Rồi khi làm cha mẹ, ta có nghĩa vụ đáp ứng nhu cầu của con cái. Nghĩa vụ là thế, nhưng chúng ta cũng phải có giới hạn: những nhu cầu chính đáng thì phải được đáp ứng, nhưng những đòi hỏi xa xỉ, mơ mộng, lại không thể mù quáng chạy theo.

Còn những ràng buộc khác bên ngoài gia đình thường không đáng kể. Nghĩ kỹ lại: những buổi nhậu nhẹt, những cuộc tụ tập cờ bạc, hút sách, trai gái... có thực sự giúp ích cho cuộc đời ta không? Có một sự thật ở đời là: lợi ích, dù do kẻ thù đem đến thì vẫn là lợi ích. Còn thiệt hại, dù do bạn bè gây ra thì cũng vẫn là tổn thất. Trong cuộc sống, người ta phải chú ý và tự chủ ở chỗ này.

Sống giản tiện không có nghĩa là hà tiện. Người sống giản tiện là người làm chủ đồng tiền, quyết không để đồng tiền làm chủ mình. Warren Buffett là một ví dụ điển hình: giản dị trong đời sống cá nhân, nhưng sẵn sàng hiến tặng hàng chục tỷ đô la cho từ thiện. Với việc đáng chi tiêu, chục tỷ ông cũng không luyến tiếc; sự gì không đáng dùng, một đồng ông cũng không phí phạm. Người sống giản tiện không keo kiệt, mà là mạnh mẽ và kỉ luật trước cám dỗ của vật chất.

Ngày nay, người ta nhắc nhiều đến "chủ nghĩa tối giản" như một lối sống giúp tiết kiệm để đầu tư, nhằm đạt đến tự do tài chính. Dave Ramsey từng có một câu nói nổi tiếng là "If you will live like no one else, later you can live like no one else." Câu ấy có thể lược dịch là: "Nếu hôm nay bạn sống (tiết kiệm và kỷ luật) như cách ít ai làm được, thì ngày sau bạn sẽ có thể sống (thoải mái và tự do) như cách ít ai sống được."

Những thành tựu có ý nghĩa thực sự chẳng bao giờ đến trong một sớm một chiều. Thường thì, giá trị của một thành tựu tỉ lệ thuận với những gian nan và khoảng thời gian ta kiên trì theo đuổi nó. Những thử thách từng khiến ta nản lòng, khi vượt qua rồi, sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong ý nghĩa và sự vĩ đại của thành công ấy. Một hành trình càng tưởng như vô vọng, khi chinh phục được, lại càng rực rỡ và đáng tự hào.

Con người khác nhau, nên định nghĩa hạnh phúc của mỗi người cũng sẽ khác nhau. Hạnh phúc của người này có thể là bất hạnh của người khác. Nhưng tôi tin rằng, đa phần chúng ta đều mong một thứ hạnh phúc bền vững, chứ không phải một phút huy hoàng rồi vụt tắt. Đã biết đến một phút ấy và chưa từng biết đến, lại khác nhau chỗ nào?

Tôi không chắc những người chưa từng vào sòng bạc sẽ tiếc nuối bao nhiêu, nhưng tôi biết nhiều con bạc phải tìm đến cái chết đau đớn để giải thoát khỏi sai lầm do cờ bạc đem đến. Tôi chưa từng biết một người nào nói hối hận vì cả đời chưa từng phê pha ma túy, chỉ thấy khối người tàn đời vì nghiện ngập. Tôi chưa nghe ai than phiền mình chưa từng thử các trò liều mạng (daredevil) mà chỉ thấy những cái chết uổng phí mà nó đem lại. Tôi không chắc khi một thanh niên daredevil lỡ trượt tay rơi khỏi nhà cao tầng khi thực hiện trò mạo hiểm, trong giây phút cuối đời trước khi tan xác, người ấy hài lòng hay hối hận?

​Vẫn biết rằng ai rồi cũng phải chết, nhưng chúng ta sẽ sống ra sao trước lúc chết, và chết theo cách nào, lại thường là kết quả của những hành động, hay đúng hơn là những lựa chọn của chính chúng ta.