Chuyện người đúc chuông

Hôm nay tôi tình cờ đọc được bài đăng của một người cùng quê về bài minh khắc trên đại hồng chung chùa Quang Bảo ở làng Phú Lễ.

Những dòng Hán văn này không chỉ là một văn bia cổ, mà nó còn ghi lại câu chuyện về của một bậc tiền nhân lừng lẫy của dòng họ Trương ở Phú Lễ: Thượng thư, Tổng đốc Trương Văn Uyển.

Điều khiến tôi kính phục ngài không phải là chức tước hiển hách. Người làm đến Thượng thư, Tổng đốc trong lịch sử không phải chỉ có một. Điều khiến tôi khâm phục là con đường Ngài đã đi.

Ngài viết trên chuông rằng thuở nhỏ mình nghèo khó, từng đi lính, từng buôn bán, nhưng vẫn quyết chí học hành. Từ một người xuất thân hàn vi, ngài đỗ Tú tài, đỗ Cử nhân, rồi từng bước được triều đình trọng dụng, cuối cùng giữ những chức vụ cao nhất của một vị đại thần.

Càng hiểu thêm về gia tộc, tôi càng thấy hành trình lập thân của ngài đáng quý. Ông nội của ngài là Ông giáo Hiến, là thầy dạy của vua Quang Trung Nguyễn Huệ, vua Thái Đức Nguyễn Nhạc, và Đông Định Vương Nguyễn Lữ. Cha ngài là Đô đốc trí sĩ Trương Văn Luân, chú là Phò mã Trương Văn Đa – những thủ lĩnh hàng đầu của phong trào Tây Sơn.

Sau khi nhà Nguyễn đánh bại Tây Sơn và thống nhất đất nước, đó không phải là một xuất thân dễ dàng. Thế nhưng Ngài Uyển vẫn vượt lên bằng học vấn, bằng năng lực và bằng sự tận tụy để trở thành một vị đại thần được triều đình tin dùng.

Điều đáng quý hơn nữa là khi đã công thành danh toại, ngài không dùng bài minh trên chuông để kể công lao của mình. Ngài nhắc đến việc lấy bổng lộc sửa đình chùa, xây cầu đá, đúc chuông cho quê hương, rồi dành phần lớn bài minh để khuyên người trong làng sống hiếu, sống trung, biết cần, biết kiệm, kính già, yêu trẻ và giúp đỡ người hoạn nạn.

Đó mới là điều khiến một con người trở nên lớn lao.

Là hậu duệ của họ Trương ở Phú Lễ, tôi thuộc nhánh của người em cùng cha khác mẹ với ngài Ngài Uyển. Mối liên hệ huyết thống ấy là một niềm tự hào, nhưng cũng là một lời nhắc nhở.

Danh tiếng của tiền nhân không phải để con cháu tự mãn, mà để tự hỏi mình đã làm được gì xứng đáng với những người đi trước.

Tôi nghĩ, điều mà con cháu họ Trương nên học ở ngài Uyển không phải là mong một ngày làm đến Thượng thư hay Tổng đốc. Thời thế đã khác, nhưng tinh thần thì vẫn còn nguyên giá trị: dẫu xuất thân thế nào cũng không ngừng học tập, rèn luyện bản thân, sống có ích cho xã hội. Và khi thành đạt thì nhớ quay về phụng sự quê hương, bồi đắp phúc đức cho đời sau.

Mong rằng con cháu họ Trương hôm nay, ở quê nhà hay phương xa, đều lấy đó làm tấm gương để noi theo, nỗ lực học tập, lao động và sống ngay thẳng, để xứng đáng với một dòng dõi đã từng sinh ra những bậc hiền tài như Ngài Trương Văn Uyển.

​Nội dung trên chuông, đối với tôi, là tư liệu lịch sử vô cùng quý giá. Nay đăng lên đây để thêm người biết đến công đức của Ngài, và lưu lại cho đời sau học hỏi...