“Lest we forget” và câu chuyện về sự thờ ơ

​Hồi mới sang Úc, tôi thường thấy trên truyền hình dòng chữ “Lest we forget” vào mỗi dịp ANZAC Day (ngày tưởng niệm quân nhân Úc và New Zealand đã hy sinh).

Vì tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai, ban đầu tôi nhầm “Lest we forget” thành “let us forget” hoặc “let’s forget” (chúng ta hãy quên đi)– nhưng rõ ràng ngữ cảnh phải đang kêu gọi “chúng ta đừng quên” thay vì “hãy quên”.

Thời gian đi làm hãng, tôi đem thắc mắc ấy hỏi một cậu bạn sinh ra và lớn lên ở Úc. Cậu ấy đồng tình nhưng cũng phân vân: “Tớ không chắc, nhưng có lẽ là ý kêu gọi ‘đừng quên’ mới đúng chứ nhỉ?”

Vài năm sau ở trường đại học, một người bạn “có học” chỉ cho tôi một mẹo đơn giản: “Điều gì không biết thì tra Google.” Và thế là tôi tra thử cụm từ “lest definition” (định nghĩa chữ lest).

Kết quả hiện tại sẽ ra như thế này: “Lest - conjunction - with the intention of preventing (something undesirable); to avoid the risk of.”

Tạm dịch: “Lest” – liên từ – với mục đích ngăn chặn (một điều không mong muốn); để tránh nguy cơ xảy ra.

Vậy chữ Lest ở đây mang nghĩa "kẻo mà", "vì sợ rằng", hay "để không".

Ngẫm lại như 100 năm trước, nếu muốn biết nghĩa một từ, có lẽ người ta sẽ cần đến một cuốn bách khoa toàn thư, giá bán có khi phải quy ra thành vàng.

Ngày nay, Google là miễn phí. ChatGPT cũng miễn phí, lại còn đi xa hơn. Nhưng liệu chúng ta có thật sự khôn ngoan hơn, nếu vẫn giữ thái độ thờ ơ, không thèm học hỏi, không buồn tra cứu?

Hàng năm, dòng chữ "Lest we forget" lại nhắc cho tôi về sự khác nhau giữa hai cuộc đời của hai người bạn cũ. Dòng chữ ấy đối với tôi không chỉ là lời nhắc nhở tưởng niệm - tri ân, mà còn là lời cảnh tỉnh: đừng thờ ơ với tri thức – kẻo chúng ta sẽ quên mất khả năng học hỏi.

​Sự học như con thuyền ngược nước, không tiến ắt phải lùi.