Vỡ mộng khi đi định cư- Câu chuyện đúng nhưng chưa đủ -

​Mấy hôm nay, cộng đồng mạng sôi sục vì một bài báo trên VnExpress kể lại câu chuyện “vỡ mộng” của một gia đình Việt khi sang New Zealand. Câu chuyện nhanh chóng lan rộng, chạm vào tâm lý của rất nhiều người đang có ý định xuất ngoại, hoặc đang đứng giữa ngã rẽ đi hay ở.

Quan điểm trong bài báo thực ra không mới, và cũng không sai.

Những gì bài báo phản ánh là một lát cắt rất thật của đời sống định cư. Những khó khăn ban đầu, những cú sốc về thu nhập, chi phí, công việc và vị thế xã hội đều là những điều mà bất kỳ gia đình nào cũng có thể gặp phải khi bước chân ra khỏi môi trường quen thuộc.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, câu chuyện đó chưa đầy đủ.

Nó chỉ phản ánh giai đoạn đầu của hành trình định cư, mà bỏ qua phần quan trọng nhất: phần còn lại của cuộc đời.

Vạn sự khởi đầu nan

Định cư không phải là “nâng cấp cuộc sống”, mà là “khởi động lại cuộc đời”. Một người từng có vị trí ổn định ở Việt Nam hoàn toàn có thể phải bắt đầu lại từ những công việc phổ thông ở nước ngoài. Thu nhập trên giấy có thể cao, nhưng khi đặt vào thực tế chi phí sinh hoạt, áp lực tài chính và trách nhiệm gia đình, mọi thứ trở nên rất khác.

Giai đoạn một đến ba năm đầu gần như luôn là giai đoạn khó khăn nhất. Đây là lúc nhiều người vỡ mộng, mất phương hướng, và một số quyết định quay trở về.

Nhưng nếu vượt qua được giai đoạn này, bức tranh sẽ thay đổi.

Ở lâu sẽ quen dần

Sau vài năm, người ta bắt đầu hiểu cách vận hành của xã hội mới, tìm được công việc phù hợp hơn, xây dựng lại mạng lưới quan hệ, và quan trọng nhất là con cái bắt đầu hòa nhập. Những thứ ban đầu là xa lạ dần trở thành bình thường.

Từ đây, hành trình định cư bước sang một giai đoạn khác, ít kịch tính hơn nhưng ổn định hơn.

Thực tế, khi người đã ổn định, rất ít người còn tính chuyện quay trở về.

Lý do không nằm ở tiền bạc đơn thuần, mà nằm ở sự thay đổi về cách sống. Con cái đã quen với môi trường giáo dục mới, tư duy gia đình thay đổi, hệ thống y tế, phúc lợi và nhịp sống trở thành một phần tự nhiên. Việt Nam lúc này không còn là nơi để quay về sống lâu dài, mà trở thành nơi để thăm.

Câu chuyện “vỡ mộng” vì vậy chỉ là một nửa sự thật. Nửa còn lại là những gia đình đã vượt qua giai đoạn đầu và chọn ở lại, nhưng ít khi được kể lại với cùng mức độ chú ý.

Từ góc nhìn đó, câu hỏi quan trọng không còn là “nước nào tốt hơn”, mà là “gia đình có chịu được giai đoạn đầu hay không”.

Quan điểm đúng đắn

Nhìn chung thì không có điểm đến nào hoàn hảo. Chỉ có điểm đến phù hợp với từng gia đình.

Và trong mọi trường hợp, yếu tố quyết định không nằm ở quốc gia, mà nằm ở khả năng đi qua giai đoạn khó khăn ban đầu.

Đi định cư không phải là giấc mơ màu hồng. Nhưng cũng không phải là một sai lầm như nhiều người vội kết luận sau những câu chuyện “vỡ mộng”.

Nó là một hành trình dài, trong đó ba năm đầu thường là thử thách, phần thưởng thường nằm ở tương lai mười đến hai mươi năm sau.

So sánh vài điểm đến

Nếu nhìn nhanh các điểm đến phổ biến cho một gia đình Việt trung bình, có thể thấy mỗi nơi mang một logic khác nhau.

Úc vẫn là lựa chọn cân bằng nhất. Môi trường sống, giáo dục, y tế và cộng đồng người Việt đều ở mức ổn định. Đường định cư rõ ràng, nhưng chi phí cao, đặc biệt là nhà ở tại các thành phố lớn.

New Zealand là một lựa chọn thú vị hơn nhiều người nghĩ. Xã hội nhẹ áp lực, môi trường sống tốt, phù hợp với gia đình muốn sự ổn định hơn là cạnh tranh. Đặc biệt, New Zealand có thể được xem như một bước đệm để sang Úc.

Theo cơ chế hiện tại, công dân New Zealand có thể sang Úc sinh sống và làm việc theo diện Special Category Visa 444, không giới hạn thời gian. Sau khi ở đủ thời gian theo quy định, có thể nộp quốc tịch Úc và giữ song tịch.

Một điểm nhiều người chưa để ý là Việt Nam hiện không áp dụng nguyên tắc đơn tịch một cách tuyệt đối. Việc nhập quốc tịch Úc hoặc New Zealand trên thực tế không tự động làm mất quốc tịch Việt Nam, nếu không có thủ tục từ bỏ rõ ràng.

Canada vẫn là điểm đến quen thuộc, với hệ thống định cư bài bản và thân thiện với người nhập cư. Tuy nhiên, áp lực về nhà ở và chi phí sinh hoạt đang là vấn đề lớn, khiến hành trình ổn định không còn “dễ thở” như trước.

Hoa Kỳ là nơi có trần cơ hội cao nhất, nhưng cũng là nơi rủi ro lớn nhất. Với người có năng lực mạnh, đây là nơi có thể bứt phá. Nhưng với gia đình trung bình, hệ thống phức tạp và áp lực cao khiến con đường ổn định trở nên khó đoán.

Vương quốc Anh hiện không còn là lựa chọn tối ưu cho người đi định cư mới. Chi phí cao, nhà ở hạn chế, chính sách nhập cư siết chặt khiến bài toán dài hạn trở nên khó hơn.

Các nước Âu châu lục địa như Đức, Hà Lan hay Pháp có thể là lựa chọn tốt nếu đi đúng ngành nghề và sẵn sàng học ngôn ngữ. Nhưng nếu chưa xác định rõ điểm đến cụ thể, đây không phải con đường dễ đi.

​Phần Lan đại diện cho nhóm quốc gia có phúc lợi rất mạnh, môi trường giáo dục và xã hội tốt. Tuy nhiên, khí hậu, ngôn ngữ và thị trường việc làm khiến nơi này phù hợp với một nhóm người khá đặc thù, không phải số đông.