​Bốn năm trước, Huyền tìm đến tôi qua lời giới thiệu của một người bà con. Huyền đi cùng chồng là anh Park – một người đàn ông trung niên người Úc gốc Đông Timor nhưng có ngoại hình "tài tử" không kém gì các diễn viên Hàn Quốc. Tôi nghĩ thầm nếu anh Park mà theo nghiệp điện ảnh thì chắc mấy minh tinh như Jang Dong-gun cũng phải dè chừng.

Huyền là đồng hương Huế với tôi, thậm chí là ở cùng một phường. Sau khi sang Úc, Huyền làm chung với người bà con của tôi nên được chị ấy giới thiệu tới gặp tôi để được tư vấn.

Huyền sang Úc năm 2016 bằng visa du học. Tuy nhiên sau đó, vì nhiều lý do, Huyền ở lại quá hạn visa rồi quen với anh Park. Hồ sơ của Huyền là một trường hợp điển hình của thể loại "bạn đời ở lậu".

Trong kinh nghiệm của tôi, khó khăn lớn nhất của loại hồ sơ này là thời gian chờ thường kéo dài hơn các hồ sơ bình thường. Và quả thực, hành trình của hồ sơ Huyền – Park chủ yếu là sự chờ đợi.

Hồ sơ nộp tháng 12 năm 2021. Bộ Nội vụ im lặng suốt hơn 3 năm, đến cuối tháng 2 năm nay mới gửi yêu cầu bổ sung bằng chứng. Sau khi đợt bổ sung bằng chứng hồi tháng 3, gia đình lại quay về kiên nhẫn chờ đợi.

Hôm nay, Bộ Nội vụ ra quyết định double grant: thường trú và tạm trú cùng lúc cho Huyền. Tôi gọi báo tin. Huyền cười mà giọng run run, nghẹn thở như người một người bị ngộp nước:

“Bảo biết không. Bốn năm qua Huyền không bao giờ hối thúc, không phải vì Huyền không có gì lo lắng, mà chỉ vì niềm tin của Huyền đối với Bảo là tuyệt đối.”

Tôi hỏi đùa: “Giờ thành Việt kiều rồi, có tính về quê không?”

Huyền cười khoái chí: “Mua vé liền, bay liền chớ Bảo! Ngày này chờ biết bao lâu rồi… Ngoại Huyền lớn tuổi lắm rồi, may vẫn còn kịp!”

Lại một hồ sơ về đích, thêm một khách hàng đến được bến bờ định cư.

​Mùa đông Melbourne vẫn thế: có lạnh, nhưng không thiếu những ngày nắng đẹp.

Bốn tháng trước, Cô Thuý với Chú Sang tìm đến văn phòng tôi sau khi nhận được thư yêu cầu giải trình từ Bộ Nội Vụ. Người đại diện cũ có vẻ như không có khả năng hỗ trợ giải trình cho nghi vấn lần này của di trú.

Thú thật thì mặc dù từng xử lý không ít hồ sơ bị nghi ngờ thông tin sai lệch, nhưng đây là lần đầu tiên tôi gặp một tình huống “lạ đời” đến vậy: Bộ nghi ngờ người xin visa không phải là người xin visa, và người bảo lãnh cũng… không phải là người bảo lãnh như khai trong hồ sơ.

Nói cách khác, Bộ nghi ngờ cả hai vợ chồng đều không thật sự là họ.

Câu hỏi đầu tiên tôi đặt ra khi tiếp nhận hồ sơ, như thường lệ, vẫn là: “Gia đình nghĩ ai đã tố cáo mình?”

Cô nhìn Chú, rồi khẽ lắc đầu: “Chắc là ông anh ruột của chú Sang…”

Mọi chuyện trở nên căng thẳng vì rủi ro của hồ sơ lúc này là khá lớn. Nếu Bộ thực sự tin rằng Chú Sang không phải là Chú Sang, thì không chỉ hồ sơ của Cô Thuý bị từ chối, mà thường trú của Chú Sang cũng có thể bị huỷ vì lý do cung cấp thông tin sai sự thật.

Điều này có nghĩa rằng hồ sơ giải trình của Cô Thuý vô tình trở thành lời biện hộ để bảo vệ tư cách thường trú nhân cho Chú Sang.

Tình huống của cô chú, suy cho cùng, là hệ quả của một giai đoạn lịch sử đặc biệt: những năm sau 1975, thời kỳ chuyển giao hành chính ở miền Nam Việt Nam. Cô chú là người Sài Gòn, giấy tờ chuyển giao nhập nhằn, lưu trữ sau 1975 đôi lúc thiếu nhất quán, cộng thêm kẻ xấu “thêm dầu vào lửa” – cố ý gây hoạ nên từ chỗ rối rắm trở thành nguy cơ.

Để gỡ rối, tôi phải gặp cô chú liên tục trong nhiều buổi, vừa dò lại lịch sử giấy tờ, vừa cùng nhau dựng lại từng chi tiết nhỏ để soạn thảo một giải trình trọn vẹn.

Đầu tháng Tư, lãnh sự ra tín hiệu tích cực khi họ gửi email yêu cầu người bảo lãnh bổ sung lý lịch tư pháp số 2 (LLTP2).

Chú Sang lập tức bay về Việt Nam để chuẩn bị giấy tờ như yêu cầu, nhưng chẳng may lại trúng dịp lễ 30/4 – 1/5, nên mọi thứ bị trì hoãn.

Sau lễ, hồ sơ lại trải qua thêm vài “pha xử lý cồng kềnh” của chính quyền địa phương nên mãi đến giữa tháng Sáu, LLTP2 của Chú Sang mới được cấp.

Hôm nay, Cô Thuý chính thức nhận double grant, được cấp luôn cả tạm trú và thường trú. Quyết định cấp visa này cũng đồng nghĩa với việc mối lo lắng tiềm tàng đối với visa thường trú của Chú Sang cũng được gỡ bỏ.

Nhận được tin vui, gia đình vừa mừng vừa tủi, một chặn đường cam go giờ nhìn lại chỉ thấy nhẹ lòng. Đôi khi ở đời, cũng vẫn là sự việc đó, nhưng chỉ cần thay đổi góc nhìn, thì từ trong “bế tắc” ta lại tìm thấy “lối ra”.