​Bật ngược hai lần dọa từ chối

Một hồ sơ di trú sau khi nộp thường nhận được hai loại thư: một là “yêu cầu bổ sung bằng chứng” theo điều 56 của luật di trú và một là “thông báo ý định tư chối” theo điều 57.
 
Tôi có thói quen là mỗi khi nhìn thấy tiêu đề email có chữ s56 là vui vui trong bụng vì hồ sơ đã có tiến triển mới và có người sờ tới. Bằng như thấy tiêu đề email có chữ s57 là biết sắp có một cuộc bút chiến. Cảm giác phấn khích như một người thủ môn thấy tiền đạo đối phương đang một mình một bóng tiến vào khu vực 16m50, chắc chắn chẳng có gì tốt đẹp.
 
Trong hồ sơ đính hôn của Chị Loan và Chú Phúc, thư s57 đến không phải một mà là hai lần.
 
Bối cảnh của hồ sơ
-------------------
Chú Phúc sang Úc năm 2014 cùng vợ cũ bằng visa con lãnh cha mẹ. Chú Phúc và vợ cũ có hai cậu con trai, đều ở Úc cả. Tuy nhiên, vợ chồng Chú Phúc không thể thích nghi với cuộc sống ở Úc nên nhanh chóng nãy sinh xung đột và đổ vỡ. Năm 2016, Chú Phúc và vợ cũ ly hôn.
 
Chán nản cuộc sống Úc, Chú Phúc bỏ về Việt Nam để tìm lại quê hương. Tha thẩn thế nào Chú lại gặp mẹ con Chị Loan ở hàng cà phê. Duyên số thế nào, hôm ấy quán cà phê đông người nên chủ quán đề nghị Chú Phúc sang bàn hai mẹ con chị Loan ngồi chung. Thấy bé Mai con Chị Loan hoạt bát, Chú Phúc sực nhớ mình vẫn luôn mong có một cô con gái nhưng ngoài 60 vẫn chỉ mới có hai cậu con trai…
 
Tình cờ biết Chị Loan từng du lịch Úc, Chú Phúc lại mới bỏ Úc về Việt Nam, hai con người xa lạ tự nhiên thấy cảm gần gũi.
 
Nguyên Chị Loan từng đi du học Úc, chẳng may Chị có quen một người và có thai với người ấy. Khi biết Chị Loan có bầu, người đàn ông kia muốn Chị Loan phá thai nhưng Chị không muốn. Rốt cục, Chị trở về Việt Nam và người cha của bé Mai từ đó bặt vô âm tín.
 
Lãnh sự doạ từ chối hai lần
---------------------------
Ít lâu sau khi hồ sơ được nộp vào, lãnh sự yêu cầu Chú Phúc nộp giấy lý lịch tư pháp 2. Trong tờ lí lịch tư pháp số 2 của Chú Phúc có hai vấn đề.
 
Vấn đề thứ nhất, Chú Phúc từng bị phạt tù 5 năm mà hồ sơ lại đính kèm trẻ nhỏ. Bộ Di trú vẫn thường rất thận trọng khi chấp thuận cho trẻ nhỏ đi theo mẹ sống cùng một người có nhân thân phức tạp.
 
Vấn đề thứ 2, theo thông tin trên tờ lí lịch tư pháp, Chú Phúc vẫn còn chưa li hôn với vợ cũ. Ngay lập tức, lãnh sự yêu cầu Chú Phúc trong vòng 28 ngày phải cung cấp giấy chứng nhận độc thân ở Việt Nam.
Giữa mùa COVID, việc đi lại khó khăn nên Chú Phúc liên lạc lãnh sự quán Việt Nam ở Úc để xin xác nhận tình trạng độc thân. Trong 28 ngày, văn phòng bổ sung giẩy chứng nhận độc thân cho lãnh sự và giải thích rằng Chú Phúc sau khi li dị vẫn chưa làm thủ tục ghi chú li hôn. Giấy chứng nhận độc thân ở Việt Nam có thể lấy nhưng sẽ mất thời gian hơn 28 ngày rất nhiều.
 
Rất nhanh chóng, văn phòng nhận được “thông báo ý định từ chối” lần thứ nhất. Thư nói rằng việc Chú Phúc không thông báo cho chính quyền Việt Nam làm họ quan ngại rằng cuộc hôn nhân của Chú Phúc với vợ cũ có thể chưa kết thúc. Lãnh sự có ý định lấy lý do này để từ chối hồ sơ và cho 28 ngày để giải thích.
 
Tôi soạn giải trình chỉ rõ là Chú Phúc đã thông báo việc ly hôn với chính quyền Việt Nam thông qua đại diện của nước Việt Nam là lãnh sự quán tại Úc. Hơn nữa trong hồ sơ cũng đã gửi kèm quyết định ly hôn của chú Phúc và vợ cũ. Việc chính quyền địa phương trong nước Việt Nam chưa được thông báo không thể trở thành cơ sở để lãnh sự Úc từ chối hồ sơ này.
 
Tôi đề nghị Lãnh sự nếu họ kiên trì yêu cầu giấy chứng nhận độc thân của Chú Phúc ở Việt Nam, họ có thể gửi thư “yêu cầu bổ sung bằng chứng” và Chú Phúc sẽ làm theo yêu cầu của họ. Tất nhiên, trong trường hợp đó, Chú Phúc sẽ cần hơn 28 ngày để về VN và tiến hành từng bước cho đúng thủ tục ngay giữa mùa COVID.
 
Lãnh sự đáp trả bằng “thông báo ý định từ chối” lần thứ 2. Lần này lãnh sự nói rằng họ không chấp nhận việc Chú Phúc chỉ thông báo với lãnh sự VN tại Úc mà không thông báo với chính quyền địa phương ở VN. Lãnh sự khẳng định nếu chính quyền địa phương ở VN chưa được thông báo, họ có thể đi đến nhận định rằng cuộc hôn nhân của Chú Phúc và vợ cũ vẫn chưa chấm dứt. Đây rất có thể là lý do họ từ chối hồ sơ Chị Loan – văn phòng có 28 ngày để giải trình.
 
Trả lời thư lãnh sự, tôi khẳng định rằng Chú Phúc sẽ thu xếp về Việt Nam để làm thủ tục ghi chú ly hôn như lãnh sự Úc ở Việt Nam yêu cầu. Tuy nhiên, tôi chỉ rõ là lãnh sự không có cơ sở để từ chối hồ sơ này, bởi nhân viên lãnh sự không có tư cách cãi lại án lệnh toà liên bang Úc.
 
Quyết định ly hôn của chú Phúc và vợ cũ là một án lệnh của Toà liên bang Úc. Án lệnh ấy khẳng định cuộc hôn nhân của chú Phúc và vợ cũ đã chấm dứt theo phán quyết của Toà Liên bang. Phán quyết ấy là vô điều kiện, có nghĩa là nó sẽ có hiệu lực dù Chú Phúc có thông báo hay không thông báo với chính quyền Việt Nam. Lãnh sự Úc ở Việt Nam là một cơ quan của Chính phủ Úc, nó phải làm việc theo luật Úc và tuân thủ án lệnh của Toà Liên bang Úc. Nếu nhân viên lãnh sự dám đi đến một nhận định xung đột với quyết định của Toà Liên bang Úc, nhận định đấy là sai luật. Nếu Lãnh sự ra quyết định dựa vào một nhận định sai luật, Lãnh sự Úc có thể bị khởi kiện ra Toà Liên bang vì cố ý làm trái luật.
 
Nhận được giải trình, lãnh sự im lặng trong 9 tháng để Chú Phúc có thời gian làm thủ tục ghi chú li hôn và giấy chứng nhận độc thân như thường lệ. Nhận được giấy độc thân của Chú Phúc, lãnh sự mời Chị Loan và bé Mai đi khám sức khoẻ, và bổ sung giấy đồng thuận cho con đi nước ngoài từ cha đẻ bé Mai. Hồ sơ lại đối diện một khó khăn mới.
​
Khi khai sinh không có tên cha
--------------------------------
Rất nhiều lần, lãnh sự yêu cầu Chị Loan cung cấp bản gốc giấy khai sinh của bé Mai. Có vẻ như họ mãi không tin được là Mai từ nhỏ sinh ra đã không có bố. Sau nhiều lần thư đi giấy lại, lãnh sự vẫn cứ đòi bản gốc giấy khai sinh của bé Mai dù hồ sơ đã cũng cấp cho họ nhiều lần.
 
Ngày Chị Loan và bé Mai nhận được thông báo cấp visa, Chị vui mừng suýt khóc. Sau bao nhiêu năm, cuối cùng Chị sẽ quay trở lại Úc. Chỉ có điều, lần này, trước mắt Chị và bé Mai là con đường định cư, là một gia đình êm ấm để hai người quên đi những chuỗi ngày làm mẹ đơn thân, làm con không có bố.
 
Có lẽ thấy cảm ơn qua điện thoại là chưa đủ, Chị Loan và Chú Phúc viết một bức tâm thư để cảm ơn văn phòng.
 
Mấy hôm rồi tôi thường nói đùa với một người bạn: “Tớ làm nghề này biết ít lắm, nên được cái ít sai. Chuyên môn tớ bé xíu nên tớ mới đào sâu được. Muốn bật nhau với tớ trong vùng chuyên ấy thì cỡ nào tớ cũng hầu, bởi tớ kiếm ăn bằng nghề đi bật mà lị” 
 
Trương Như Bảo
Đại diện Di trú số 1677990