Một lịch sử di trú phức tạp

Quân đến Úc lần đầu tiên năm 2008 bằng visa du học. Ít lâu sau, visa du học của Quân bị huỷ vì cúp học. Quân không về nước mà trốn lậu luôn ở Úc.

Được mấy năm, Quân quen và kết hôn với Chị Ngọc. Gọi là Chị Ngọc vì Chị ấy hơn Quân những 9 tuổi, đã thôi chồng và có một con riêng. Tuy đã kết hôn nhưng hai người lại không làm hồ sơ ngay. Tôi ngờ rằng hai vợ chồng không nộp hồ sơ ngay là vì thuở ấy, Bộ Di trú có cái lệ rằng người ở lậu mà nộp hồ sơ vợ chồng thì sẽ bị bác, trừ khi họ đã cưới nhau được hơn 24 tháng. Cái lệ ấy về sau Bộ bỏ đi vì có quá nhiều người lạm dụng kẽ hở này của pháp luật.

Một khởi đầu chật vật
---------------------------

Chẳng may Quân với Chị Ngọc kết hôn chưa được hai năm thì Quân lại bị cảnh sát bắt rồi đưa vào trại Di trú. Hết cách, hai vợ chồng đành nộp hồ sơ để Quân được cho ra khỏi trại. Được nửa năm, hồ sơ Quân bị bác. Gia đình đem hồ sơ đi khiếu nại và may mắn thành công. Đầu năm 2016, Quân được cấp tạm trú, nhưng đơn xin thường trú của Quân thì cứ bị ngâm, ngâm mãi đến tận giữa năm 2019.

Trong thời gian 3 năm rưỡi ấy, công việc của Quân không sao ổn định được. Có mấy dạo Quân nộp đơn xin việc những chỗ khá, các chỗ ấy không muốn nhận người đang giữ visa tạm trú vì rủi mà Quân không lấy được thường trú, họ lại phải tìm người mới và huấn luyện lại từ đầu…

Một kết thúc mỏi mòn
---------------------------

Không có được công việc tốt, thu nhập của Quân không đủ chu cấp cho Chị Ngọc và con. Chị Ngọc lại có thói bài bạc nên gia đình thường lâm vào cảnh túng quẩn. Mỗi lúc như vậy, Chị Ngọc quay ra nhiếc móc, chì chiết Quân thậm tệ. Ban đầu, Quân thương vợ nên nhẫn nhịn. Chẳng ngờ, Chị Ngọc càng lúc càng làm già. Quân chịu đựng mãi đến khi không chìu được nữa thì mới dọn ra sống riêng, vốn định chờ xem hai vợ chồng có nghĩ lại mà quay về với nhau được chăng.

Xa nhau tầm 1 năm, Quân nhận được tin báo từ luật sư là Chị Ngọc đã rút đơn bảo lãnh. Quân buồn, nhưng vẫn muốn nói chuyện cho rõ ràng với Chị Ngọc. Gọi điện hai ba lần không được, Quân đến nhà tìm, thì quả nhiên Chị Ngọc xác nhận là đã rút hồ sơ. Tình nghĩa bao nhiêu năm như vậy là hết, và thời gian Quân ở Úc cũng đã đến hồi kết thúc.

Ngày cuối tình cũ là ngày đầu tình mới
------------------------------------------------

Quân trở về buồn bã, thu gói đồ đạc để về Việt Nam. Tình cờ, một người bạn ở cùng là Thoa bày tỏ rằng mình đã để ý đến Quân từ lâu, và nếu Quân có đồng ý thì Thoa sẽ sẵn lòng bảo lãnh cho Quân.

Nguyên Thoa và Quân là chỗ quen biết. Ngày ấy, Thoa là bạn làm cùng chỗ với Chị Ngọc. Hồi Quân và Chị Ngọc ở với nhau, Thoa lúc đó đang sống với chồng cũ. Sau người chồng ấy cờ bạc nên hai người thôi nhau. Lúc khó khăn, Thoa và con trai có dọn sang nhà Quân và Chị Ngọc để mướn một phòng ở trọ. Thấy Quân chìu vợ lại hết lòng thương con riêng của Chị Ngọc, lắm lúc Thoa cũng ước thầm sau này có may mắn mà gặp được một người tử tế như thế.

Ở chung được một năm, gia đình Thoa cho Thoa một số tiền để làm vốn mua nhà. Thoa mua nhà và dọn ra riêng, nhưng thỉnh thoảng vẫn ghé nhà Chị Ngọc để ăn chơi cuối tuần. Dạo năm trước, khi Quân dọn ra khỏi nhà Chị Ngọc, kiếm mãi không có phòng nên Quân lại về mượn trọ một phòng ở nhà của Thoa. Vốn là người hiền lành lại yêu trẻ, Quân rất quý con trai Thoa, mà thằng bé cũng ra chiều quý Chú Quân của nó lắm.

Hôm nói chuyện xong với Chị Ngọc. Quân mặt mày u uất trở về nhà. Thoa thấy Quân về thì mời Quân cùng ăn cơm tối, nhưng Quân chẳng còn bụng dạ nào mà ăn nữa. Quân vào phòng rồi đoạn như nhớ ra việc gì, lại quay ra phòng ăn. Quân bảo Quân sắp về Việt Nam, về hẳn, nên báo trước với Thoa là tháng sau Quân trả phòng.

Tấm lòng người bảo lãnh
-------------------------------

Thoa hỏi rõ ngọn nguồn thì Quân đem hết việc mình vừa thôi nhau với Chị Ngọc để bảo Thoa. Nghe tin ấy xong, Thoa đánh bạo bày tỏ lòng mình với Quân thì Quân lấy làm khó nghĩ lắm. Chẳng phải bấy lâu nay Quân không có cảm tình với Thoa, chỉ vì Quân vẫn đương là chồng người ta nên không có lẽ vụng trộm sau lưng vợ. Bây giờ Thoa ngõ lời thương thì lòng Quân cũng mừng, nhưng lo sợ sau này Thoa có nghĩ sai cho cái bụng của mình chăng.

Quân đem suy nghĩ ấy nói thẳng ra với Thoa thì Thoa lắc đầu, bảo Quân không phải lo về sự ấy. Thoa thương ai Thoa biết, Quân là người thế nào Thoa cũng đã rõ. Ngày trước Thoa từng được người ta bảo lãnh, nên quyết không để Quân phải chịu cái uất ức mà mình đã phải gánh chịu ngày xưa. Hai người cứ thế nói chuyện đến khuya, đêm ấy, Thoa ngủ lại luôn ở phòng của Quân.

Hôm sau, Thoa dục Quân đi kiếm người làm giấy tờ may ra còn kịp. Giữa năm 2019, Quân và Thoa đưa nhau về gặp tôi để làm giấy tờ.

Hồ sơ đổi người bảo lãnh
-------------------------------

Thể loại hồ sơ đổi người bảo lãnh thì tôi đã làm khá nhiều, nhưng hồ sơ được chăm sóc đặc biệt như của Quân thì không phải là phổ biến. Ba hôm sau ngày mở hồ sơ, Bộ Nội vụ gửi thư yêu cầu Quân cung cấp tất cả bằng chứng trong vòng 28 ngày để họ ra quyết định. Đến gần hết hạn ấy, tôi có viết thư xin gia hạn để Quân bổ sung bằng chứng, nhưng yêu cầu ấy không được chấp nhận. Đúng 5 tuần kể từ ngày nộp, hồ sơ Quân bị từ chối.

- Thế này thì thực là bên Bộ, họ có bụng “yêu” Quân lắm đấy!

Biết tôi trêu, Quân chỉ cười. Hồ sơ khiếu nại của Quân cứ thế được nộp vào. Gặp lúc hồ sơ đang bị ùn tắc ở Toà, Quân cũng gọi điện hỏi thăm đôi lần để tổ chức và hoàn thiện bằng chứng nhưng rồi lại kiên nhẫn đợi. Áng chừng hồ sơ Quân sắp đến lượt, tôi lại gọi cho Quân để bổ sung bằng chứng.

Chờ thì nóng ruột, đến lại lo âu
--------------------------------------

Rồi thư mời dự Toà cũng đến, cả Quân và Thoa đều lo lắng. Tâm lý chung của những người khách ra Toà là nôn nóng khi chờ đợi, và hốt hoảng khi có lịch Toà. Tức là những năm tháng ngóng Toà, họ rất nóng ruột cho tới lượt mình, ấy vậy mà khi Toà kêu tên, biết ngày sinh tử chỉ còn tính bằng tuần, có khi bằng ngày thì họ quay ra lo lắng và sợ hãi. Họ mong lịch điều trần ấy giá mà được lùi lại vài ba tháng chắc sẽ tốt hơn…

Tôi dặn Quân và Thoa khi ra Toà chớ vội vàng nhanh nhẩu, cái gì biết thì trả lời biết, bằng như cái gì không chắc thì không được nói bừa. Thói ấy hại ở chỗ là khi hai người cùng nói bừa về một việc, chẳng bao giờ mà lại giống nhau. Ngặt nỗi người ta nhiều khi hay cạn nghĩ, rằng trong bối cảnh ấy, hỏi đến việc ấy tất nhiên phải nói như thế, làm sao mà khác được.

Tỉ như Toà có hỏi: “Sinh nhật năm rồi của Chị nhà, Anh có tặng gì cho Chị ấy không?”. Dễ thường ai cũng nghĩ: “Nếu mình nói không thì dở quá, Toà sinh nghi mất. Chắc ai rồi cũng phải nói có. Vì lẽ thường, dù là tặng cái hôn, cái ôm, bài thơ, khúc hát, ai cũng phải có gì để tặng nhau nhân cái dịp đặc biệt ấy chứ?”.

Thực tế là, ngay khi ai đó buộc miệng “Dạ có” thì Toà sẽ hỏi ngay câu tiếp theo: “Tặng gì?” và thế là mười lần như một, hai món quà của người khai trước và kẻ khai sau chẳng bao giờ khớp. Không tặng quà vốn ra không hại lắm, nhưng khai lệch nhau thì sẽ làm rất khó cho hồ sơ.

Tôi biết thế, vẫn căn dặn mãi. Nhưng Quân vốn là người thật thà, trong khi Thoa lại là người sắc sảo hơn. Trong những phiên phỏng vấn thử, Quân cứ lâu lâu lại phạm lỗi khiến tôi nói đùa: “À, ra lũ CIA phái ông vào đây phá hoại hồ sơ đấy nhỉ? Tụi CIA này ghê gớm thật”. Thoa cũng lo lắm, mấy lần gắt Quân: “Anh ra Toà mà cứ thế thì em cũng chả biết làm sao đâu đấy”…

Sóng gió phiên điều trần
-------------------------------

Ngày ra Toà, Quân lại quên thật. Một phần vì người Toà khá gắt, phiên xử khá căng, nên ngoài phần lớn câu hỏi Quân trả lời trong lúc bình tĩnh, cũng có những câu Quân “ứng phó tại chỗ”, và rõ ràng là những chỗ ấy, Quân đã đi quá xa…

Cuối phiên điều trần, tôi tranh thủ nói đôi lời tốt đẹp thay cho khách, cái việc mà trước giờ tôi đúng ra không bao giờ làm. Đơn giản vì tôi là người soạn giấy tờ, không phải là nhân chứng để nhận xét về khách của mình. Cái tác phong chuyên nghiệp của tôi trước giờ nào đâu có thế.

Chẳng qua, tôi cũng chỉ là người, nên tôi lỡ có chút tư tình với hai vợ chồng Quân Thoa. Tôi xem hai vợ chồng là những người bạn mà tôi thực bụng muốn kết giao, hai con người chăm chỉ và cần kiệm. Họ làm nhiều hơn người khác, chi tiêu ít hơn người khác chỉ mong rằng cuộc sống mai này sẽ dần ổn định và đi lên. Tôi thường trộm nghĩ, giả như dân Việt Nam thêm được nhiều người như Quân và Thoa thì dân ta ắt đã giàu, nước ta rõ sẽ mạnh, các thói ăn chơi vô bổ mà hết đường thì bao nhiêu tội phạm tự nhiên bị thanh lọc đến hết.

Ngặt nỗi vì lịch sử di trú của Quân dễ gây ác cảm, người Toà cứ lặp đi lặp lại về cái nhân cách, cái uy tín của Quân để từ đó đánh vào các lời khai của Quân dù chúng có mâu thuẫn hay không mâu thuẫn. Người Toà cứ xoáy mãi, xoáy mãi, đến khi Quân mất bình tĩnh và phạm sai lầm…

Giải trình sau phiên xử
-----------------------------

Đến cuối buổi điều trần, tôi xin thêm hai tuần để giải trình sau Toà. Hết hai tuần, rồi lại hai tuần, rồi thêm một tuần mà chẳng nghe tăm hơi gì, tôi với gia đình bàn nhau bổ sung bằng chứng. Chủ Nhật tuần trước, tôi bổ sung bằng chứng cho Toà, nhưng bằng chứng ấy, Toà đã không kịp xem, bởi Toà đã ra phán quyết một ngày trước đó.

Tôi nhận được quyết định Toà vào hôm thứ Hai, một quyết định khá lạ kì. Một mặt Toà xử cho Quân và Thoa thắng kiện, nhưng hơn một nửa của quyết định Toà, người thành viên đề cập hàng loạt những quan ngại sức sâu sắc, thậm chí có đoạn người thành viên đã ngờ là Quân và Thoa không biết có thực sự sống cùng nhau hay không.

- “Tại sao thế được hả Anh Bảo?” – Thoa đọc rồi thắc mắc – “Nếu Toà còn ngờ việc ấy, thì quyết định này có tính là thắng Toà hay không?”

- Thắng là thắng – Tôi giải thích – Một phiên Toà Di trú có thể so như một kì bầu cử, một kì thi: lắm khi chỉ cần hơn 50% là được. Kết quả thế này tức là nhà mình đã thành công thuyết phục người Toà là hồ sơ mình nhìn chung giống hồ sơ thật hơn là giả, dù cho bằng chứng không tới mức rõ mười mươi.

Trong thư cảm ơn gửi đến Toà, Thoa viết:

“Tôi xin lần nữa xác nhận rằng mối quan hệ của tôi và Quân là thành thật. Giả như quý Toà không thể xử thắng cho chúng tôi, tôi vẫn sẽ tiếp tục chạy tiền để lo phí giấy tờ cho chồng mình, bởi tôi không thể bỏ rơi Anh ấy được. Tôi mang ơn quyết định của quý Toà vì nó giúp chúng tôi có thể quay trở lại với cuộc sống của mình. Quyết định ấy tiết kiệm cho chúng tôi rất nhiều chi phí, và miễn cho chúng tôi thật nhiều nỗi lo. Chúng tôi lần nữa cảm ơn quý Toà và chúc người thành viên thật nhiều sức khoẻ và hạnh phúc.”

Lại một hồ sơ nữa rời khỏi danh sách hồ sơ khẩn, để một gia đình có thể yên ổn với con đường trước mặt. Còn lại đây trước mắt tôi, là một dãy hồ sơ đến hạn khác, những hồ sơ đã phải tránh đường - nhường chỗ cho hồ sơ Quân và Thoa trong mấy tuần qua.