Khi Tribunal “lướt qua” một tình tiết quan trọng

Án lệ Hares [2026] FedCFamC2G 1028 ngày 9 tháng 6 năm 2026 là một quyết định đáng chú ý của Toà Liên bang, không phải vì nó tạo ra một nguyên tắc pháp lý hoàn toàn mới, mà vì nó một lần nữa xác nhận và áp dụng hai án lệ nền tảng trong lĩnh vực visa bạn đời là He [2017] FCAFC 206 và Li [2008] FCA 902.

Đối với những người hành nghề trong lĩnh vực di trú, đây là một lời nhắc nhở quan trọng rằng Tribunal không chỉ có nghĩa vụ xem xét bằng chứng, mà còn phải đưa ra kết luận đối với những vấn đề mà luật yêu cầu phải được xem xét.

Bối cảnh vụ việc

Bà Bassima Hares bảo lãnh chồng mình là ông Mohamad Bali, công dân Lebanon, xin visa bạn đời diện 309. Hồ sơ bị Bộ Nội vụ từ chối. Sau đó vụ việc được đưa lên Tribunal để xem xét lại.

Tribunal chấp nhận rằng hai người kết hôn hợp pháp. Tribunal cũng ghi nhận việc bà Hares nhiều lần sang Lebanon thăm chồng, gửi tiền hỗ trợ chồng và cung cấp nhiều tài liệu liên quan đến mối quan hệ.

Tuy nhiên, sau khi đánh giá toàn bộ hồ sơ, Tribunal không bị thuyết phục rằng đây là một mối quan hệ hôn nhân thành thật và tiếp diễn. Tribunal cho rằng có nhiều điểm chưa thuyết phục liên quan đến phương diện tài chính, hộ gia đình, xã hội và cam kết của mối quan hệ. Trên cơ sở đó, Tribunal giữ nguyên quyết định từ chối visa.

Vụ việc sau đó được khiếu nại lên Toà Liên bang với câu hỏi là “liệu Tribunal trong vụ này đã làm đúng quy trình pháp lý mà luật yêu cầu hay chưa?”

Tình tiết quan trọng

Trong quá trình xét xử, Toà Liên bang đặc biệt chú ý đến một nhóm bằng chứng liên quan đến sự hỗ trợ tinh thần giữa người bảo lãnh và người xin visa.

Bà Hares khai rằng mối quan hệ đã giúp bà vượt qua giai đoạn trầm cảm và khó khăn trong cuộc sống. Bà mô tả chồng mình là người đã giúp bà "nhìn thấy ánh sáng" trong giai đoạn tăm tối nhất.

Tribunal có đề cập đến những bằng chứng này trong quyết định của mình, rằng bà Hares nói ông Bali đã hỗ trợ bà về mặt tinh thần. Tribunal cũng ghi nhận việc ông Bali biết về tình trạng sức khỏe và trầm cảm của bà.

Nhưng Tribunal dừng lại ở đó, mà không đưa ra nhận định là Tribunal có chấp nhận nội dung này; bác bỏ nó; hay cho rằng không có đủ bằng chứng để đưa ra kết luận.

Nói cách khác, Tribunal chỉ nhắc đến tình tiết này nhưng không thực sự đưa ra kết luận về nó.

Tại sao đây là lỗi pháp lý?

Câu trả lời nằm ở reg 1.15A của Migration Regulations.

Quy định này yêu cầu Tribunal phải xem xét một loạt yếu tố cụ thể khi đánh giá một mối quan hệ hôn nhân hoặc de facto, bao gồm:

• Phương diện tài chính;

• Phương diện hộ gia đình;

• Phương diện xã hội;

• Mức độ cam kết giữa hai người.

Bên trong mỗi nhóm lại có những yếu tố nhỏ hơn mà luật yêu cầu phải được xem xét.

Trong án lệ He [2017] FCAFC 206, Full Court khẳng định rằng Tribunal không chỉ cần "nghĩ đến" các yếu tố này, mà phải đưa ra một nhận định (finding) đối với từng yếu tố.

Nhận định ấy đó có thể là chấp nhận; bác bỏ; hoặc không đủ cơ sở để kết luận. Nhưng phải có một trong 3 kết luận trên.

Tương tự, trong Li [2008] FCA 902, Toà nhấn mạnh rằng Tribunal không được phép chỉ ghi nhận chứng cứ rồi bỏ đó. Tribunal phải xác định liệu tình tiết đó có được chấp nhận là một phần của hoàn cảnh thực tế của mối quan hệ hay không.

“Hares” do đó là một ví dụ điển hình cho việc áp dụng hai nguyên tắc trong “He” và “Li”.

Toà Liên bang cho rằng Tribunal đã đề cập đến vấn đề hỗ trợ tinh thần giữa hai người nhưng lại “không đưa ra kết luận rõ ràng về vấn đề đó”. Điều này đồng nghĩa với việc Tribunal chưa hoàn thành nhiệm vụ mà reg 1.15A yêu cầu.

Kết quả là quyết định của Tribunal bị huỷ và hồ sơ được trả về để xét xử lại theo đúng pháp luật.

Ý nghĩa thực tiễn

Hares không thay đổi luật, nó chỉ cho thấy các nguyên tắc trong He và Li vẫn còn nguyên giá trị sau gần hai thập kỷ. Đối với những hồ sơ khiếu nại tư pháp (judicial review), đây là một án lệ rất hữu ích.

Nó khẳng định rằng Tribunal không thể chỉ liệt kê bằng chứng rồi đi thẳng đến kết luận cuối cùng. Tribunal phải thể hiện rằng họ đã thực sự xử lý từng vấn đề mà luật yêu cầu phải xử lý.

Đặc biệt trong các hồ sơ visa bạn đời, nơi reg 1.15A(3) đặt ra rất nhiều yếu tố cụ thể cần được xem xét, nguy cơ phát sinh lỗi pháp lý là rất cao.
Chỉ cần Tribunal bỏ sót một yếu tố quan trọng, hoặc đề cập đến một tình tiết nhưng không cho biết họ chấp nhận, bác bỏ hay không đủ cơ sở để kết luận, quyết định có thể bị xem là không tuân thủ yêu cầu của luật.

​Nói cách khác, Hares cho thấy tiêu chuẩn mà luật đặt ra cho Tribunal là tương đối khắt khe. Và chính vì tiêu chuẩn đó khá khắt khe nên đây tiếp tục là một lĩnh vực giàu tiềm năng cho các khiếu nại tư pháp trong tương lai, khi người khiếu nại không đạt được kết quả như mong muốn.