NHÂN ĐẠO VS AN NINH

Án lệ FKCV [2026] FCA 864 vừa được Tòa Liên bang Úc ban hành ngày 6 tháng 7 vừa qua đã phơi bày một nghịch lý rất đáng suy nghĩ trong hệ thống di trú hiện nay.

Người khiếu nại FKCV đến Úc năm 2007 theo diện Global Special Humanitarian Visa (Subclass 202).

Năm 2020, người này bị kết án về một tội phạm nghiêm trọng, đang chấp hành án tù nên visa bị hủy bắt buộc theo s 501(3A) Migration Act 1958.

Người này xin phục hồi visa (revocation) nhưng Delegate từ chối và sau đó ART giữ nguyên quyết định.

Sau một lần judicial review thành công, vụ việc được trả về ART xét lại. Ngày 28/4/2025, ART một lần nữa quyết định không revocation, với lý do chủ yếu là cần bảo vệ cộng đồng Úc.

Quyết định này dù nghe qua rất hợp lý, nhưng nó phơi bày một thực trạng khác. Trong quyết định của mình, chính ART cũng thừa nhận rằng, vì nguyên tắc từ vụ NZYQ, nếu người này không thể bị trục xuất trong tương lai gần và Chính phủ không được giam giữ họ vô thời hạn.

Kết quả thực tế là gì?

Người này nhiều khả năng vẫn sẽ được cấp Bridging Visa R và được thả ra cộng đồng.

Người tị nạn này dùng chính điểm này để khiếu nại ra Tòa Liên bang, cho rằng ART đã tự mâu thuẫn.

Một mặt, ART nói không khôi phục visa để bảo vệ cộng đồng, trong khi mặt khác lại thừa nhận là dù không khôi phục visa cho đương đơn, quyết định ấy của Tribunal cũng không khiến người này rời khỏi cộng đồng, vì họ vẫn sẽ được thả ra.

Nếu vậy, quyết định không khôi phục visa của Tribunal thực sự bảo vệ cộng đồng bằng cách nào?

Tòa không nói người này là người nên được ở lại, cũng không nói ART phải phục hồi visa.

Tòa Liên bang chỉ đơn giản nhận định rằng nếu Tribunal đã biết người đó vẫn sẽ được thả ra cộng đồng, thì Tribunal phải đối diện với thực tế đó khi cân nhắc yếu tố "bảo vệ cộng đồng Úc". Không thể vừa ra quyết định giữ nguyên quyết định hủy visa để loại bỏ nguy cơ cho cộng đồng trong khi thừa nhận rằng người đó vẫn sẽ sống trong cộng đồng.

Điều đáng suy nghĩ hơn ở đây nằm ở chính khoảng trống của pháp luật.

Người có quốc tịch Úc phạm tội, chấp hành xong hình phạt thì được trở về xã hội. Đó là nguyên tắc của luật hình sự.

Đối với người không phải công dân, cơ chế của luật di trú vốn nhằm bổ sung một lớp bảo vệ khác: nếu người đó không còn đủ tư cách ở lại Úc thì có thể bị hủy visa và trục xuất.

Nhưng sẽ ra sao nếu như visa người này dù đã bị hủy, đối tượng ấy cũng không thể bị trục xuất và cũng không thể bị giam giữ vô thời hạn?

Khi đó, mục tiêu của việc hủy visa phần nào trửo nên vô nghĩa, bởi người đó sẽ vẫn tiếp tục sống trong cộng đồng dù không còn visa hợp lệ.

Đây không chỉ là câu chuyện của một cá nhân.

Đây là câu hỏi lớn về cách cân bằng giữa nhân đạo, các giới hạn hiến pháp đối với việc giam giữ, và an ninh cộng đồng.

Nhân đạo là một giá trị quan trọng của một nhà nước pháp quyền, và giam giữ một con người vô thời hạn là phi nhân đạo.

​Nhưng nhân đạo với tội phạm di dân có mức ưu tiên thế nào khi so sánh với an toàn của cộng đồng Úc có lẽ sẽ là câu hỏi mà chính quyền Úc cần nghiêm túc đối diện trong thời gian tới.